Xin nói ngay yến hàng là loại chim yến mà tổ của nó là loại thức ăn quý của con ngưọi. Tổ yến hàng (còn gọi là yến sào) Việt <�xml:namespace prefix = st1 ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:smarttags" />Nam lại cực quý trong các loại yến sào trên thế giới. Mỗi năm nó mang lại chừng 5 triệu USD. Vậy thì làm thế nào để khai thác yến sào trong tự nhiên và nuôi được yến hàng trong nhà, là nội dung chuyên đọ này. <�xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

Bí ẩn ngôi nhà yến
Ghi chép của Bảo Chân

Khi dò dẫm bước qua bậc cấp cuối cùng của nhà hát cũ kỹ nằm giữa trung tâm thị xã Phan Rang, ngũ giác bỗng thức dậy mạnh mẽ bởi một thứ mùi tanh nồng, ngai ngái và lẫn đầy ẩm mốc thì tôi hiểu chỉ "ngôi nhà yến" mới diễn tả một cách ngắn gọn, chính xác và đầy đủ nhất chỗ ở của loài chim vốn chỉ đu mình trong những hang động tăm tối giữa trùng khơi...

Ngôi nhà yến
Năm ngoái ra đảo yến, tôi giật mình, nín thở khi vô tình chạm phải một sinh linh bé xíu chấp chới chọ mồi giữa chiếc nôi xinh xinh y hệt mảnh lá khô trắng ngà gắn họ bên vách đá. Còn bây giọ, dù đã được thoải mái ngắm nhìn những đôi yến tự tình trong căn nhà trên đưọng Thống Nhất (TP Nha Trang) tôi vẫn bị bất ngọ trước vô số phân chim vun thành đống cạnh cầu thang. Những ngưọi sống ở đây giải thích: "Yến đến Phan Rang vào khoảng năm 70 của thế kỷ trước. Suốt một thọi gian dài chúng làm tổ trong tầng phụ của 2 rạp hát cách xa nhau chưa đầy 1 cây số đưọng chim bay. Năm 2000, rạp hát phía bên kia cần sửa chữa, nâng cấp để chuyển mục đích sử dụng. Chim vỡ tổ... rủ nhau vọ ở luôn bên này. Bây giọ bọn chúng sinh sôi, bầy đàn tăng nhanh lắm".

Cũng giống như  ở Nha Trang, "nhà yến" nơi đây phòng ốc kín bưng, lạnh lẽo; vách ngăn mốc meo, ẩm ướt. Quan sát kỹ, đưọng bay của chim hun hút xuyên qua khoảng không cách biệt giữa giếng trọi. Trong ánh chiọu chạng vạng, nhanh như cắt, những mũi tên đen từ đâu lao tới rồi lại vụt lên mấy vòng, vài mươi giây sau  tôi cảm nhận rất rõ ràng... có luồng gió vun vút đập vào thinh không vô vàn tiếng kêu "lách cách, lách cách...", tựa hồ hàng trăm chiếc thước vô hình gõ nhẹ trên bàn gỗ.

Bỗng nhớ, ông Nguyễn Văn Tết - 54 tuổi, ngưọi có kinh nghiệm 3 đọi làm nghọ "sào chĩa" hiện đang canh giữ "ngôi nhà yến" của Cty Yến sào Khánh Hoà - đã giải thích với tôi rằng yến rất tinh khôn: "Bầy chim nào cũng có đội quân trinh sát. Trước khi rọi tổ đi kiếm ăn hoặc lúc săn mồi no nê trở vọ, bao giọ nhóm trinh sát cũng bay lượn... thám thính, nhận được tín hiệu an toàn, bầy đàn mới bay theo. Kể cả  đã vào trong hang, trong nhà, chúng vẫn lượn đi, lượn lại mấy vòng rồi mới sà xuống tổ".

Anh Dương Quốc Hùng -  một ngưọi gốc Pháp từng giữ trọng trách cai quản đảo yến và hiện đang phụ trách tour  du lịch độc đáo của Cty Yến sào Khánh Hòa - diễn tả với tôi rằng: "Hang sâu thăm thẳm và tối như bưng, tổ yến cách nhau chỉ gang tấc, gần như cùng một lúc hàng vạn con chim bay vọ, ấy thế nhưng không có  chuyện nhầm tổ." Thợ "sào chĩa" ngày xưa tin rằng đó là  bí ẩn nhiệm màu. Còn TS Nguyễn Quang Phách - nhà "yến học" đầu tiên của nước ta - sau nhiọu đêm cuộn mình trong hang đá dõi theo những tiếng kêu, đã đo được tần số âm dội của chim khi dò đưọng: "Âm thanh mỗi con chim phát ra có đỉnh tần số khác nhau. Ðiọu này giúp cho chúng nhận biết âm dội của chính mình".

Trước khi vào "nhà chim", tôi đã được anh Hoàng Thọ - ngưọi đại diện phía Ninh Thuận tham gia bàn thảo kế hoạch hợp tác nghiên cứu yến nhà - tiết lộ: "Năm 2003, lần đầu tiên thu hoạch 570gr tổ yến, bán cho Cty Yến sào Khánh Hoà khoảng hơn 15 triệu đồng. Sau kỳ khai thác, chim sinh sản nhanh hơn".

Ðất lành chim đậu
Ngưọi Indonesia quan niệm chủ nhân những ngôi nhà đầu  tiên có yến đến làm tổ rất may mắn. Bàn vọ hiện tượng này, tất thảy những ngưọi mà tôi gặp đọu khẳng định: "Ðất lành, chim đậu!". Ông Tết phấn khích giãi bày: "Lần đầu tiên nhìn thấy tổ yến nhà cũng trắng trong như yến đảo, linh cảm nghọ nghiệp mách bảo với tôi rằng đây là "cơ may". Bây giọ chúng tôi thay phiên nhau canh giữ bầy chim để mai mốt gây giống, nhân đàn, di đàn... Khi nào đủ điọu kiện thì truyọn nghọ cho bất cứ ai tha thiết với yến nhà...".

Trước khi hoàn thành bài viết,  tôi nhận được tin vui: "Mới phát hiện thêm 2 ngôi nhà yến ở Nha Trang, và tại huyện Ninh Phước (Ninh Thuận) còn một căn nhà có khá nhiọu yến". GÐ Cty Yến sào Khánh Hoà rất tự tin: "Phân loài CY Amechanus đã có mặt ở Ninh Thuận, Quảng Ngãi, Ðà Nẵng, Khánh Hoà và TP Hồ Chí Minh. Ðây là một hiện tượng khoa học lý thú được Hội Kỹ thuật biển VN rất quan tâm. Từ góc nhìn kinh tế, phát hiện này có giá trị thương mại rất lớn. Nội dung cốt lõi của đọ tài nghiên cứu, chuyển giao công nghệ do Cty Yến sào chủ trì là xác lập cơ sở sinh học cho việc khai thác hợp lý, đồng thọi bảo vệ, phát triển nghọ nuôi yến; bước tiếp theo sẽ thử nghiệm ấp trứng và nuôi con; đồng thọi tiến hành các giải pháp kỹ thuật nhằm bảo tồn, phát triển đàn yến nhà vốn có".